29.6.12

Το πανηγυρι του Ταυρου


Πανηγύρι Ταύρου, στο χωριό Αγία Παρασκευή, στη Λέσβο. Είναι το «αρσενικό» πανηγύρι, με πανάρχαια έθιμα δεμένα κι ανακατεμένα με τη γιορτή του Αγίου Χαράλαμπου, του «Γέρου», όπως γκαρδιακά λένε οι Αγιαπαρασκευιώτες τον «προστάτη» των ζωντανών τους. Δρώμενα δεμένα με ταυροθυσίες, ταξίματα, ιερεία, θύτες, ιερούς θιάσους, σπονδές, απόκρυφες θεότητες, αναθήματα, αλογοδρομίες, μουσική, χορό, με το Διόνυσο και βακχικές τελετές, με την Αγραία Αρτέμιδα, με τη μυθολογική Νύμφη Αρέθουσα, με «μαγικές» και δεισιδαίμονες πράξεις. Με απλά λόγια, με την ιστορική και βιολογική παράδοση του λαού μας.

Εδώ τα έθιμα και τα «δρώμενα» είναι ξεκάθαρα. Το «ιερείο» ή τα «ιερεία», το ταυρί ή τα ταυριά, τα θύματα που σφαγιάζονται από τους θύτες για να θυσιαστούνε στον Αϊ - Χαραλάμπη, το «Γέρο», είναι «ο υψωθείς εν τω σταυρώ εκουσίως» λαός. Και καθώς οδηγούνε το ιερό ταυρί στο θυσιαστήρι, οι χωριανοί κλαίνε «περίλυποι έως θανάτου» και το στολίζουνε με λουλούδια, λουλουδοστέφανα και χρυσοκεντημένα μαντίλια, όπως τον Επιτάφιο.

Το ξεχωριστό, σε πάθος και οίστρο, αυτό πανηγύρι, έχει το «Συναξάρι» του: Στη Γέρνα, σ' ένα πολύ παλιό - δεν υπάρχει πια - χωριουδάκι, στη Λέσβο, χτισμένο στο κατάγιαλο, στον κόλπο Καλλονή, ζούσανε μια φούχτα άνθρωποι, που μέσα στα ρουθούνια τους είχανε την αρμυρή μυρουδιά από τη θάλασσα και τα γιαλόκρινα. Κάμποσες φορές τους καταπλάκωσαν οι κουρσάροι Σαρακηνοί, οι «μπουκανιέρηδες» κι οι «φλιμπουστιέρηδες» με τα πλεούμενα και τις γιαταγάνες τους και τους ξεκληρίζανε μεσ' απ' τον όμορφο κάμπο.Οι ληστεμένοι πήρανε τα νοικοκυριά τους, τα παιδιά, τις γυναίκες, τα κονίσματα και τα βαγγέλια τους και τράβηξαν αλάργα από το γιαλό, σε κρυφά κατατόπια, να στεργιώσουνε και ν' αρχίσουνε το καινούριο βιο τους. Ακολουθήσανε μια ρεματιά που τους έβγαλε σε σπηλιά, όπου ασκήτευε κάποιος καλόγερος, κι είχε κόνισμα την Αγιά Παρασκευή. Γύρω σε τούτη τη σπηλιά οι «ξοχάρηδες» από τη Γέρνα φτιάξανε τις καλύβες τους, κι έτσι θεμελιώσανε το χωριό τους το σημερινό, που, από το κόνισμα το καλογερίστικο, το βγάλαν Αγιά Παρασκευή. Η σπηλιά αυτή είναι σήμερα ξωκλήσι στο κοιμητήρι.

Ενας Αγιαπαρασκευιώτης, που τονε λέγανε Μαλομύτη, ζευγάς, έχασε το ταυρί του και γύριζε μερόνυχτα στο Τσαμλήκι - Πευκοδάσος να το βρει. Μια μέρα βρέθηκε σ' ένα βουναλάκι, όπου υπήρχε νεροπηγή. Γονάτισε να βρέξει το λαρύγγι του, που είχε ξεραθεί από το λιοπύρι. Στην κορφή ήτανε τ' αλειτούργητο ξωκλήσι τ' Αϊ - Χαραλάμπη, που από πίσω του κρυβόταν ο Μπαλτζικιώτης, ο Τούρκος ληστής, κι έκλεβε τα ζωντανά από τους χωριανούς. Σημάδευε τον Μαλομύτη με το ντουφέκι του να τόνε σκοτώσει, αλλά ένα σύγνεφο έμπαινε μπροστά του κι έχανε το στόχο. Ο Τούρκος, αν κι άπιστος, κατάλαβε πως ήτανε «θαύμα» του αγίου. Φώναξε τον Μαλομύτη, του το διηγήθηκε, κι όταν έμαθε για ποιο σκοπό γύρναγε σε τούτο δω τον τόπο, του 'δωσε το ταυρί. Ο Μαλομύτης έταξε να προσφέρει το ταυρί του «κουλμπάνι», δηλαδή «ιερείο» στον Αϊ - Χαραλάμπη. Πήγε στο χωριό, μίλησε για το «θαύμα», μάζεψε συγγενολόγια και γνωστούς του, λειτούργησε το ξωκλήσι και πρόσφερε θυσία το ταυρί του.

Το βουναλάκι από τότε ονομάστηκε «Ταύρος», και καθιερώθηκε έθιμο - δρώμενο, κάθε χρόνο, μετά το Πάσχα να κάνουνε πανηγύρι και να θυσιάζουνε «κουλμπάνι», «ιερείο» στον Αϊ - Χαραλάμπη, στο «Γέρο».

Το πανηγύρι, το γλέντι, το ξεφάντωμα, η ταλαιπωρία μέσα στα λιοπύρια, το τραγούδι, ο χορός, οι καημοί, οι οίστροι, είναι στη φλέβα του λεσβιακού λαού. Η τρανή καρδιά του είναι τεντωμένη χορδή στ' όργανο που παίζει περιπλανώμενος παιχνιδιάτορας, καθώς μερόνυχτα τραγουδά με τον ουρανό, τη θάλασσα, τα λουλούδια και τις αγάπες του. Το πανηγύρι για τον «Ταύρο», που είναι το μεγαλύτερο στη Λέσβο, το 'χει αναλάβει το «Μεγάλο Σωματείο "οι Ζευγάδες"», στην Αγία Παρασκευή και κάθε χρόνο το κάνει καλύτερο κι ομορφότερο.

Από την Παρασκευή, ο πρωτοζευγάς μ' όλο το Σωματείο παίρνουνε το «ιερείο», το ταυρί που θ' «αγιάσει», και το γυρνούνε στο χωριό, να το στολίσουνε, να το ραντίσουνε με ροδόσταμα, να το κλάψουνε. Παίρνουν ακόμα το κόνισμα με τον Αϊ - Χαραλάμπη, που το φυλάγει στο σπίτι του ο πρωτοζευγάς, το λάβαρο, τα κακάβια - λέβητες κι όλα τα χρειαζούμενα και πάνε στο Πευκοδάσος, στο ξωκλήσι. Ακλουθάνε ντόπια όργανα, βιολιά, σαντούρια, κλαρίνα, τούμπανα, που παίζουνε τον «αλογίσιο», ένα παθιάρικο, λυπητερό, αλλά και λεβέντικο σκοπό για τ' άλογα, καθώς όλοι οι θύτες είναι καβαλάρηδες σε καταστόλιστα άτια - άλογα. Αφάνταστο το στόλισμα που γίνεται στ' άλογα, στη λεσβιακή Αγία Παρασκευή. Είναι ξεχωριστή λαϊκή τέχνη, με οιστρήλατη έμπνευση, ευαισθησία κι εκτέλεση από χρωματιστές χάντρες και ψηφιά.

Ακλουθούν οι συντροφιές με τα παλικάρια, που ομαδικά πάνε καβαλάρηδες στον άγιο, όπου τους υποδέχεται καβαλαρία κι ο παπάς και ραντίζει με την αγιαστούρα του τ' άλογά τους. Κάθε συντροφιά έχει τα σύνεργα, τα κολάγια, τη μουσική της. Βολεύονται κάτω από τα πεύκα, γίνεται ο μεγάλος εσπερινός, ακολουθεί πλειοδοτική δημοπρασία, πλειστηριασμός για το «ποιος θα πάρει το αίμα από το ζωντανό», και γίνεται η τελετουργική θυσία του ταύρου. Ο θύτης μπήζει το μαχαίρι, κι οι πανηγυριστές, προσκυνητές τώρα, περνάνε, βουτάνε το δάχτυλο τους στο καυτό αίμα του ταύρου και μ' αυτό σημαδεύουνε, χαράζουνε σταυρό στο κούτελό τους. Ο ταύρος κομματιάζεται και βράζεται στα κακαβιά, με πλιγούρι για το «κισκέτσι». 

Ολη τη νύχτα περνάνε με φαγοπότι και γλέντι, με τραγούδια παθιάρικα και χορούς, κι οι γυναίκες κάνουν αγρύπνια στο «Γέρο» και λένε τραγούδια. Το πρωί με την καμπάνα, σταματάνε τα φαγοπότια και τα γλέντια, παρακολουθούν όλοι τη λειτουργία, μοιράζεται από τα κακάβια «χάρισμα από τον άγιο το φαγητό», γλεντοκοπάνε για λίγο, κι αρχίζει το τρανό γύρισμα, όλων των γιορταστών στο χωριό Αγία Παρασκευή.

Στην Καυκάρα, στο μεγάλο ξέφωτο του χωριού, γίνονται οι αλογοδρομίες, ιππικοί αγώνες, όπως στην αρχαιότητα, με ασέλωτα τα ζωντανά, με ημίγυμνους μεθυσμένους καβαλάρηδες, κι άλογα που αφηνιάζουν από το λιοπύρι και την έκσταση. Στους νικητές το «Σωματείο "οι Ζευγάδες"», δίνει σέλες, καπλοδέτες, καπίστρια και μαντίλια.

Το πάθος κορυφώνεται με τα «Χαρλαμέλια», τους νέους, τα παλικάρια, τους παθιασμένους πανηγυριστές. Οι «αχτύπητοι», με τις μουσικές τους κι όρθιοι πάνω στ' άλογά τους, περνάνε από τα σπίτια με τις αγαπημένες τους, για να τους κεράσουνε μ' ένα δίσκο «γεμάτο αγάπη και προσμονή». Χορεύουνε παθιασμένα κι αράζουνε στη χωριάτικη πλατεία, όπου ξεφανερώνουνε τ' αρραβωνιασμά τους μ' αυτή που αγαπούν, για να συνεχιστεί το παθιασμένο γλέντι, ποιος ξέρει πόσες μέρες ακόμα, στην Αγία Παρασκευή και σ' όλο το λεσβιακό χωριό.

«Μα τον Αγιο Χαράλαμπο
και τη μέρα τούτη,
κάλιο 'χω την παρέα μου
παρά φλουριά και πλούτη».
Είναι ευχή που ξεστομίζεται απ' όλους τους γιορταστές σ' αυτό το ξεχωριστό, καθάριο, κι ανόθευτο πανηγύρι.



ΤΟ «ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΟΥ ΤΑΥΡΟΥ» (Αγ. Παρασκευή Λέσβου). Γίνεται προς τιμή του Αγ. Χαραλάμπους. Πρόκειται για μια ταυροθυσία. Αποτελεί μια γιορτή που διαρκεί 3-5 ημέρες. Για πρακτικούς λόγους, επειδή δεν είναι εύκολη η μετάβαση στο ορεινό ξωκλήσι του αγίου την ημέρα της γιορτής του (10/2), το πανηγύρι γινόταν αρχικά την πασχαλινή περίοδο («πριν φύγει το Χριστός Ανέστη»), αργότερα των Μυροφόρων (15 μέρες μετά το Πάσχα) και στη συνέχεια μεταφέρθηκε τους καλοκαιρινούς μήνες, το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουνίου ή το πρώτο του Ιουλίου. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η άφιξη κάθε χρόνο των ξενιτεμένων Αγιοπαρασκευιωτών, κυρίως από την Αυστραλία. Το «ιερείο», το ταυρί που θ' «αγιάσει» είναι 3χρονο εκλεκτό ζώο, ανευνούχιστο και δεν έχει μπει ποτέ σε ζυγό.

Τα στοιχεία λατρείας και τα έθιμα που χαρακτηρίζουν το πανηγύρι του Ταύρου είναι: 
  • Το προσφερόμενο ζώο το «ιερείο» για τους αρχαίους ήταν και είναι προσφορά ιδιωτική «τάξιμο», τάμα, «ευχωλή» για τους αρχαίους. Εξαιτίας της τουρκοκρατίας λέγεται και «κουλμπάνι» ή «κουρμπάνι». 
  • Το ζώο προσφέρεται πριν το πανηγύρι και είναι ελεύθερο να βόσκει οπουδήποτε ακόμα και σε σπαρτά. Το θεωρούσαν «ιερό» και το είχαν «για καλό» να του προσφέρουν τροφή, όπως οι αρχαίοι πρόγονοί μας . 
  • Την παραμονή της γιορτής στολίζουν το ιερείο με λουλουδένιο στεφάνι στο λαιμό, χρυσώνουν τα κέρατά του και το περιφέρουν στο χωριό με τη συνοδεία ορχήστρας. Οι κάτοικοι προσφέρουν χρήματα ή είδος και τα μέλη του σωματείου τους ραίνουν με άρωμα. Κρεμούν στο ζώο πολύχρωμα μαντήλια και θεωρούν καλό να ανεβάσουν στη πλάτη του τα μικρά παιδιά. 
  • Στο βουνό γινόταν θύτης, έβαζε δηλαδή το μαχαίρι στο λαιμό του ζώου, ο τελευταίος πλειοδότης της δημοπρασίας που γίνεται. Είναι και αυτό τάξιμο και το συναντάμε και σε άλλα πανηγύρια. 
  • Όταν σφαχτεί ο ταύρος οι πανηγυριώτες κάνουν με το αίμα του το σημείο του σταυρού στο μέτωπό τους. Τα παλιότερα χρόνια σταύρωναν με το αίμα του ιερείου στα λαγόνια τις φοράδες και στο στήθος τα νεογέννητα πουλάρια. 
  • Στο πανηγύρι του Ταύρου, όπως στα άλλα πανηγύρια το « ιερείο» θεωρείται προσφορά της κοινότητας, είναι για το καλό όλων. Η ιδέα της επικοινωνίας σε ένα κοινό θρησκευτικό γεύμα ενίσχυε τους δεσμούς. Ο ταύρος κομματιάζεται και βράζεται στα καζάνια, με πλιγούρι για το "κισκέτσι". Το πρωί με την καμπάνα, σταματάνε τα φαγοπότια και τα γλέντια, παρακολουθούν όλοι τη λειτουργία, μοιράζεται από τα καζάνια «χάρισμα από τον άγιο το φαγητό», κι αρχίζει το τρανό γύρισμα, όλων των γιορταστών στο χωριό Αγία Παρασκευή. 
  • Οι διάφορες παρέες στο βουνό είχαν τα δικά τους σφάγια για το φαγοπότι. Πριν τα σφάξουν καλούσαν τον παπά να τα ευλογήσει και του έδιναν το δέρμα και μια ωμοπλάτη κρέας. 
  • Όσοι έπιναν από το πρώτο ποτήρι έριχναν λίγο στη γη και ευχόταν, όπως στις αρχαίες σπονδές . 
  • Δίπλα στο ξωκλήσι υπάρχει μια μικρή πηγή. Όταν οι πανηγυριστές έφταναν με τα ζώα, πρώτη τους δουλειά των ανδρών ήταν να πάνε στην πηγή τη φοράδα και το πουλάρι της. Έφτιαχναν λάσπη με το νερό της πηγής και σταύρωναν τη φοράδα στο στα λαγόνια και το πουλάρι στο στήθος. Τα αρσενικά, τα «βαρβάτα» τα σταύρωναν κι αυτά στο στήθος. Αφού τελείωνε η ιεροτελεστία αυτή τότε πήγαιναν για γλέντι. Φαίνεται καθαρά ότι θεωρούσαν το νερό της πηγής έδινε γονιμότητα και βοηθούσε στην αναπαραγωγή πουλαριών που τόσο χρήσιμα ήταν τότε. 
  • Στον Άγιο πρόσφεραν αναθήματα που ήταν μικρά ασημένια πουλάρια και καμιά φορά και ασημένια βοδάκια . Οι Αγιαπαρασκευιώτες έταζαν στον Άγιο, «αν γεννήσει η φοράδα τους ή αν βρεθεί έγκυος», να πάνε στο πανηγύρι την άλλη χρονιά. 
  • Παλιά οι πιο πολλοί πανηγυριστές ήταν νιόπαντροι που δεν είχαν ακόμα παιδιά. Οι ελεύθεροι δεν πήγαιναν αντίθετα με τώρα που πάνε πιο πολύ οι ελεύθεροι. 
  • Το γλέντι στο βουνό, στον Ταύρο κάτω από τα πεύκα διαρκούσε δυο μερόνυχτα χωρίς σταματημό με νταούλια, ζουρνάδες, γκάιντες και χορό. Όλοι συμμετείχαν. Όταν ερχόταν η σειρά του «Πηδηχτού», οι χορευτές πιασμένοι κύκλο ξεκινούσαν από τη μια παρέα και πήγαιναν στην άλλη και ο κύκλος μεγάλωνε και όλοι γίνονταν ένα. Τους κερνούσαν οι γυναίκες και αυτοί σήκωναν τα ποτήρια και δυνατά ευχόταν «έγιβα, έγιβααααα!!», «έιβααα!!», όπως οι αρχαίοι «Ευοί , ευάν!!». 
  • Επισφράγισμα του πανηγυριού ήταν οι αγώνες αλόγων, ιπποδρομίες, στην Καυκάρα στην είσοδο του χωριού, όπου έχει χτιστεί εκκλησάκι του Αγίου Χαραλάμπους. Τα παλικάρια «παραπιάνονταν». Το άλογο του νικητή στεφανώνονταν και ο καβαλάρης έπαιρνε για βραβείο χρυσοκεντημένο μαντήλι και την τιμή να περάσει από όλο το χωριό και να τον κεράσουν όλοι. Οι ιπποδρομίες σήμερα εξακολουθούν να γίνονται με άλογα που έρχονται από όλο το νησί. 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Η ΣΕΛΗΝΗ ΤΩΡΑ
Εθνικίστριες και Υπερήφανες!
Για μια Μεγάλη Ελλάδα σε μια Ελεύθερη Ευρώπη.

  © Blogger templates 'Neuronic' by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP