8.12.07

Rachel Carson: Σιωπηλή Άνοιξη

Η Rachel Luise Carson ήταν η αμερικανή συγγραφέας, επιστήμονας και οικολόγος η οποία με το βιβλίο "Σιωπηλή Άνοιξη" (1962) έκανε μια δυναμική έκκληση για να σταματήσει η αδιάκριτη χρήση φυτοφαρμάκων και, σε ένα ευρύτερο επίπεδο, για μια αλλαγή στον τρόπο που βλέπουμε τη φύση. Σε μια εποχή που ο περισσότερος κόσμος ακόμη θαύμαζε άκριτα κάθε νέο τεχνολογικό επίτευγμα, η Κάρσον κατάφερε να αναταράξει τα νερά και να αφυπνίσει συνειδήσεις. Έκτοτε, η αντιδικία γύρω από τη "Σιωπηλή Άνοιξη" λαμβάνεται πολλές φορές ως η αρχική αιτία του μαζικού περιβαλλοντικού κινήματος της δεκαετίας του '60. Θα ήταν ίσως υπερβολή να την αποκαλέσουμε δημιουργό του σύγχρονου οικολογικού κινήματος. Θα ήταν πιο ακριβές αν λέγαμε ότι το βιβλίο βρισκόταν στο κέντρο του πρώιμου κινήματος και εξέφραζε τα ιδανικά του με φιλολογικά θελκτικό και επιστημονικά ακριβή τρόπο. Η Carson υπήρξε πολύ σεβαστή ανάμεσα σε αυτούς που μοιράζονταν τις απόψεις της, αλλά δέχτηκε άγριες και συχνά ανήθικες επιθέσεις από άλλους, ειδικά από τη βιομηχανία αγροχημικών και την κυβέρνηση, που φοβήθηκαν ότι ο "συναισθηματισμός" της θα υπονομεύσει την "επιστημονική πρόοδο".

Γεννήθηκε στις 27 Μαΐου του 1907 στο Springdale της Pennsylvania. Πέθανε στις 14 Απριλίου 1964 στο Silver Spring του Maryland. Η Rachel Carson ήθελε πάντα να γίνει συγγραφέας. Άλλαξε όμως την κατεύθυνση των σπουδών της από τα Αγγλικά στη θαλάσσια Βιολογία, γοητευμένη από την επιστήμη, σε μια εποχή μάλιστα που οι γυναίκες δεν θεωρούντο διανοητικά ικανές να καταλαβαίνουν τις φυσικές επιστήμες ή να γίνονται επιστήμονες. Σπούδασε συγγραφή και θαλάσσια βιολογία στο Κολέγιο της Pennsylvania για γυναίκες από όπου αποφοίτησε το 1929. Εργάστηκε στο Woods Hole Marine Biological Laboratory και συνέχισε την εκπαίδευσή της με μεταπτυχιακές σπουδές στη ζωολογία από το Johns Hopkins University το 1932. Στη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, μη μπορώντας να συνεχίσει να σπουδάζει, άρχισε να γράφει άρθρα για τη φύση και την προστασία της, ενώ τελικά διορίστηκε στο αμερικανικό Γραφείο Αλιευμάτων το 1937. Σύντομα καθιερώθηκε ως συγγραφέας και είχε γίνει επικεφαλής συντάκτης της αμερικανικής Υπηρεσίας Αλιευμάτων και Άγριας Ζωής την εποχή που συνταξιοδοτήθηκε, το 1952. Συγγραφέας των βιβλίων "Σιωπηλή Άνοιξη" (1962), "Κάτω από το θαλασσινό αέρα" (1941), "Η θάλασσα γύρω μας" (1952), "Τα πέρατα της Θάλασσας" (1955). Έγραφε μπεστσέλλερς εκλαϊκευμένης επιστήμης και δούλευε ως βιολόγος και συντάκτης για την αμερικανική Υπηρεσία Αλιευμάτων και Άγριας Ζωής.

Λίγο πριν τη Σιωπηλή Άνοιξη το αμερικανικό κοινό είχε μάθει για τις τρομερές συνέπειες του φαρμάκου θαλιδομίδη και τις γενετικές δυσπλασίες που προκαλούσε. Και σε αυτή την περίπτωση την κριτική για μια επιστήμη που έβγαζε στην αγορά ένα προϊόν πριν εξεταστούν επαρκώς οι πιθανές του παρενέργειες την έκανε μια γυναίκα, επιστήμονας στην Διεύθυνση Τροφίμων και Φαρμάκων, η Frances Kesley, που είχε το θάρρος να κρατήσει αυτό το φάρμακο έξω από την αμερικανική αγορά. Την εποχή που εκδόθηκε η Σιωπηλή Άνοιξη, μια διαμάχη βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη σχετικά με τη χρήση χημικών παρασιτοκτόνων, την υπευθυνότητα της επιστήμης, και τα όρια της τεχνολογικής ανάπτυξης. Διάφορα στοιχεία είχαν αρχίσει να γίνονται γνωστά ως παρενέργειες της ραγδαίας αύξησης της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων, όπως οι μαζικές δηλητηριάσεις ψαριών και ζώων, ρύπανση των υδάτων, μαλάκωμα των αυγών και άλλες ορμονικές και αναπαραγωγικές διαταραχές των πτηνών. Η Carson άρχισε να μελετά τα στοιχεία αυτά και μετά από πέντε χρόνια μελέτης, ένοιωσε υποχρεωμένη να τα παρουσιάσει στο κοινό. Τους είπε μια τρομακτική ιστορία για τα αποτελέσματα των αγροχημικών και κατά συνέπεια αμφισβήτησε τη σοφία της κυβερνητικής πολιτικής η οποία επέτρεπε προϊόντα να κυκλοφορήσουν στην αγορά πριν γίνουν γνωστές οι μακροχρόνιες συνέπειές τους στον ζωντανό κόσμο. Γινόταν φανερό ότι η αγροχημική βιομηχανία σε συμμαχία με την κυβέρνηση, έβαζε το κέρδος και τον έλεγχο των αγορών πάνω από τη δημόσια υγεία και το μέλλον του περιβάλλοντος. Η Carson επέμενε ότι τα ανθρώπινα όντα δεν ελέγχουν τη φύση, αλλά είναι μέρος της φύσης: η επιβίωση του καθενός εξαρτάται από την επιβίωση όλων.

Στη Σιωπηλή Άνοιξη ισχυρίστηκε ότι το ανθρώπινο γένος αναμιγνύεται ανεπιτυχώς και με θανατηφόρα αποτελέσματα στη φύση με την απρόσεκτη χρήση χημικών παρασιτοκτόνων, ιδιαίτερα το πανταχού παρόν νέο χημικό θαύμα με το όνομα DDT. Γράφοντας σε μια γλώσσα που ο καθένας μπορούσε να καταλάβει και αξιοποιώντας την πρόσφατη εμπειρία του κοινού από τις αρνητικές παρενέργειες της ατομικής ενέργειας, περιέγραψε πώς οι χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες και ο οργανικός φώσφορος των εντομοκτόνων σιωπηλά αλλάζουν τις κυτταρικές διεργασίες φυτών, ζώων και πιθανά, των ανθρώπων. Υποστήριξε ότι τα μακροχρόνια αποτελέσματα αυτών των χημικών είναι επιζήμια για τη συνέχιση της ζωής. Προειδοποίησε για μια εποχή που το τραγούδι των πουλιών θα μπορούσε να σωπάσει και η άνοιξη να μείνει στείρα εάν ένα από τα είδη, ο άνθρωπος, δεν αναθεωρήσει την αφρόντιστη χρήση τέτοιων χημικών. Εξήγησε ότι τα χημικά παρέμεναν μόνιμα στο χώμα, το νερό και τους βιολογικούς ιστούς. Ότι τα παράσιτα σύντομα ανάπτυσσαν ανοσία και ότι συνεχώς νέα, όλο και πιο ισχυρά παρασιτοκτόνα απαιτούντο για το ίδιο αποτέλεσμα. Μαζί με τα επιβλαβή παράσιτα, καταστρέφονταν και τα ωφέλιμα, και η οικολογική ισορροπία της φύσης διαταρασσόταν με τεχνητό και συχνά αμετάκλητο τρόπο.

Η Carson έγραψε σε μια περίοδο που ο κοινωνικός κομφορμισμός και η έλλειψη ανοχής ήταν σε μέγιστα επίπεδα, εξαιτίας του ψυχρού πολέμου. Παράλληλα, οι μεγάλες επιχειρήσεις και η επιστήμη ήταν οι πρωτουργοί μιας νέας ευημερίας. Οι Αμερικανοί περνούσαν καλά και πίστευαν ότι η επιστήμη και η τεχνολογία θα μπορούσε να τους λύσει κάθε πρόβλημα, και μάλιστα γρήγορα και εύκολα. Το DDT ήταν φτηνό και εύκολο στη χρήση όταν αναμιγνυόταν με καύσιμο και ραντιζόταν από αεροπλάνα. Η επιστήμη είχε επικρατήσει επί των παρασιτικών εντόμων, σκέπτονταν, με ένα θαυματουργό χημικό, με τον ίδιο τρόπο που είχε νικήσει τους εχθρούς της Αμερικής στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο με την ατομική βόμβα.

Η πανίσχυρη αγροχημική βιομηχανία δεν ήταν βέβαια διατεθειμένη να αφήσει μια πρώην κρατική συντάκτρια χωρίς διδακτορικό και χωρίς θεσμοθετημένη αρμοδιότητα, να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του κοινού στα προϊόντα της ή να αμφισβητήσει την ακεραιότητά της. Αρχικά την αντιμετώπισαν ως ένα δευτερεύον πρόβλημα δημοσίων σχέσεων, αλλά όταν άρχισε να ερευνά τις καταγγελίες το Κογκρέσο και έδειξε ενδιαφέρον ο πρόεδρος Κένεντυ, η βιομηχανία και το επιστημονικό κατεστημένο επιτέθηκαν στην αξιοπιστία της και αμφισβήτησαν την ειλικρίνειά της. Της επιτέθηκαν ως κινδυνολόγου που δεν ήξερε αρκετή επιστήμη. Ως μια υστερική γυναίκα με μια υπερβολικά ρομαντική σύνδεση με τη φύση.

Η Σιωπηλή Άνοιξη είχε εκατομμύρια αναγνώστες. Αλλά ήταν όταν το CBS διοργάνωσε μια ωριαία τηλεοπτική εκπομπή για τη διερεύνηση της διαμάχης για τα εντομοκτόνα, που η αξιοπιστία της Carson αυξήθηκε κατακόρυφα. Το κοινό είδε μια ήρεμη και αντικειμενική γυναίκα, με ενδιαφέρον για την ευημερία της ανθρωπότητας, να έρχεται αντιμέτωπη με μια σειρά επιστημόνων και κρατικών λειτουργών που παραδέχονταν την άγνοιά τους για τις συνέπειες της χρήσης τοξικών, και με τους επιστήμονες της βιομηχανίας να προβλέπουν δραματικά επιδημίες και λιμούς χωρίς αυτά. Ακόμη και άνθρωποι που δεν είχαν διαβάσει το βιβλίο της ευαισθητοποιήθηκαν για τη ρύπανση του περιβάλλοντος.

Αντιμετωπίζοντας προσωπική επίθεση και όντας βαριά άρρωστη, μας παρέχει ένα παράδειγμα της δύναμης που διαθέτει ακόμη κι ένας μοναχικός ιδιώτης στην προώθηση κοινωνικών αλλαγών.


Rachel Carson Homestead

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Η ΣΕΛΗΝΗ ΤΩΡΑ
Εθνικίστριες και Υπερήφανες!
Για μια Μεγάλη Ελλάδα σε μια Ελεύθερη Ευρώπη.

  © Blogger templates 'Neuronic' by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP